Những khu chợ truyền thống tại châu Phi luôn tràn đầy sức sống và nhịp điệu giao thương. Tại thủ đô Kinshasa của Cộng hòa Dân chủ Congo, văn phòng Think Tank Architecture của Pháp vừa hoàn thiện một biểu tượng mới. Công trình mang tên Chợ Trung tâm Zando nằm trên khu đất rộng 3,7 ha. Dự án thay thế cho khu chợ lịch sử cũ kỹ đã bị phá dỡ trước đó. Vì vậy, tác phẩm đã lọt vào danh sách rút gọn Giải thưởng Dezeen 2026 ở hạng mục công cộng. Hãy cùng Nplus Concept khám phá thiết kế chợ trung tâm zando rộng 82.000 mét vuông này.
Quy mô khu phức hợp mở rộng gấp 5 lần sức chứa cũ
Khu chợ cũ trước đây bị quá tải và thiếu bảo trì nghiêm trọng. Hãng Think Tank Architecture đã được mời để tái định hình hoàn toàn chức năng của công trình. Mặt bằng mới có hình chữ nhật với chiều dài 245 mét và chiều rộng 150 mét. Nơi đây bố trí 650 gian hàng với sức chứa lên tới 20.000 tiểu thương. Con số này lớn gấp hơn năm lần so với sức chứa của khu chợ ban đầu. Bên cạnh khu buôn bán, tổ hợp còn tích hợp nhiều tiện ích đô thị quan trọng. Cụ thể, công trình có trạm cứu hỏa, đồn cảnh sát, trung tâm y tế và phòng khám thú y. Ngoài ra, nơi đây còn có kho chứa, văn phòng và khu ẩm thực sầm uất.

Nhóm thiết kế mong muốn tạo ra một khu chợ mang bản sắc châu Phi đích thực. Họ đã dành nhiều thời gian nghiên cứu lịch sử và khảo sát các khu chợ tại Kinshasa. Trái tim của công trình là khu chợ có mái che nằm ngay vị trí trung tâm. Không gian này trải dài trên hai tầng với chiều cao trần gấp đôi rất thoáng đãng. 3 lối vào lớn cùng tầm nhìn hướng ra ngoài giúp du khách dễ dàng định hướng. Hệ kết cấu chính sử dụng các tấm sàn phẳng kết hợp cột bê tông hình nấm. Đầu cột loe rộng ra phía trên để gợi nhớ đến hình ảnh của khu chợ cũ. Bao quanh khu trung tâm là khối nhà ba tầng chứa các phòng chức năng phụ trợ.

Mặt tiền gạch đục lỗ lấy cảm hứng từ lưới moucharabieh
Vật liệu chủ đạo của dự án là gạch nung và bê tông trần địa phương. Lựa chọn này hoàn toàn phù hợp với tay nghề của công nhân xây dựng bản địa. Đặc biệt, dự án đã giúp hồi sinh ba nhà máy gốm sứ trong bán kính 60 km. Toàn bộ lớp vỏ công trình được bao bọc bởi những bức tường gạch đục lỗ ấn tượng. Các ô thoáng hình học gợi nhớ đến cửa sổ lưới gỗ moucharabieh trong kiến trúc Hồi giáo. Lớp vỏ gạch này giúp cản nắng gắt và đón gió tự nhiên thổi xuyên qua chợ. Kết hợp cùng khả năng tích nhiệt của bê tông, công trình luôn mát mẻ mà không cần điều hòa.

Tính bền vững được thể hiện rõ ngay từ giai đoạn xử lý nền móng công trình. Toàn bộ phế liệu từ việc phá dỡ chợ cũ đã được tận dụng để làm móng mới. Bên trong chợ, các chi tiết hoàn thiện được giữ ở mức đơn giản để giảm chi phí. Nhờ tiết kiệm chi phí xây dựng, khu chợ luôn rộng cửa đón mọi tầng lớp bình dân. Xen kẽ giữa các khối nhà là những khoảng sân cảnh quan đóng vai trò quảng trường công cộng. Đây cũng là nơi dành cho các khu chợ tự phát hoạt động một cách trật tự. Hiện tại, công trình đang chờ hoàn tất việc cải tạo đường phố xung quanh để chính thức mở cửa.

Thiết kế công trình công cộng cùng Nplus Concept
Nplus Concept đúc kết năm bài học giá trị từ công trình của Think Tank Architecture. Dưới đây là những gợi ý thiết thực cho kiến trúc thương mại và công cộng vùng nhiệt đới.
-
Trước tiên, hãy dùng gạch đục lỗ làm mặt tiền để che nắng và thông gió tự nhiên.
-
Bên cạnh đó, tận dụng phế liệu phá dỡ công trình cũ để gia cố phần nền móng mới.
-
Đồng thời, sử dụng kết cấu cột nấm bê tông để tạo nhịp lớn và gợi nhắc ký ức cũ.
-
Ngoài ra, ưu tiên vật liệu sản xuất tại địa phương để hỗ trợ kinh tế khu vực.
-
Cuối cùng, mở các khoảng sân quảng trường để kết nối cộng đồng dân cư xung quanh.
Thi công những mảng tường gạch đục lỗ cao nhiều tầng đòi hỏi độ ổn định kết cấu cao. Đầu tiên, thợ xây phải gia cường các thanh thép không gỉ chạy ngầm trong mạch vữa gạch. => Hệ giằng thép giúp bức tường rỗng chịu được áp lực gió lớn mà không bị nứt đổ. Các viên gạch nung địa phương cũng cần được chọn lọc kỹ để đảm bảo kích thước đồng đều. => Đối với hệ cột nấm bê tông trần, cốp pha đầu cột phải được chế tạo cực kỳ chuẩn xác. Mối nối giữa phần thân cột tròn và mũ cột loe rộng cần được đầm kỹ để bề mặt láng mịn.

Góc nhìn từ Nplus Concept
Duy trì vẻ đẹp và vệ sinh cho một khu chợ 20.000 người cần quy trình quản lý khoa học. Cụ thể, các lỗ thoáng trên tường gạch mặt tiền rất dễ tích tụ bụi đường phố theo thời gian. Ban quản lý nên sử dụng vòi phun nước áp lực vừa phải để xịt rửa mặt tiền mỗi sáu tháng. Mặt khác, hệ thống rãnh thoát nước dưới nền bê tông phải được nạo vét rác thải hàng ngày. Lớp gạch nung tự nhiên bên ngoài không cần sơn phủ nên hầu như không tốn chi phí bảo trì. Chỉ cần giữ thông thoáng các khe gió, công trình sẽ luôn mát mẻ và bền vững qua nhiều thập kỷ.
Một công trình công cộng vĩ đại không nằm ở lớp vỏ kính hào nhoáng hay công nghệ đắt tiền. Sức sống mãnh liệt nhất luôn đến từ sự thấu hiểu khí hậu và tôn trọng văn hóa bản địa. Dự án thiết kế chợ trung tâm zando đã minh chứng trọn vẹn chân lý nhân văn đó. Giữa lòng Kinshasa nắng gió, những bức tường gạch đục lỗ đã dệt nên ánh sáng và hơi thở tự do cho cộng đồng. Vì thế, Nplus Concept luôn đồng hành cùng bạn kiến tạo những không gian giàu tính kết nối và bản sắc. Chúng tôi tự hào mang đến các giải pháp thiết kế bền vững, kinh tế và sâu sắc.
Chợ Trung tâm Zando tại Congo là một kiệt tác kiến trúc công cộng đầy cảm hứng của Think Tank Architecture. Sự kết hợp giữa gạch nung địa phương, cột nấm bê tông và tinh thần mở rộng cho cộng đồng thật sự đáng ngưỡng mộ. Hy vọng bài phân tích của Nplus Concept đã mang đến cho bạn nhiều góc nhìn kiến trúc mới mẻ.

